Alle berichten van Mathijs

Déjà vu

We hebben al zo veel gedaan, zeggen de boeren. De ammoniakuitstoot is veel lager dan een kwart eeuw geleden. Dat klopt: het mestbeleid van eerdere kabinetten heeft effect gehad. Niet voldoende effect, maar wel effect. Maar wat men er niet bij vertelt, is dat die maatregelen vroeger ook steeds konden rekenen op protest. Blader maar eens in kranten uit die tijd.

In 1988, bijvoorbeeld, demonstreren jonge Brabantse boeren met tractoren en mesttanks tegen nieuwe mestregels. Vier jaar later staan ze met honderden, weer met trekkers en giertanks, bij de rechtbank in Assen waar boeren worden berecht wegens het illegaal uitrijden van mest.

In 1993 volgt een grote mestmanifestatie van Actiegroep Beter Mestbeleid. En de groep wil met trekkers over de A50 rijden. Een jonge boer rijdt daarbij in op de politie en wordt opgepakt. Drie jaar later worden tijdens de spits overal in het land snelwegen geblokkeerd met tractoren, als protest tegen het mestbeleid.

Dit zijn maar enkele voorbeelden. Het mestbeleid kwam er niet dankzij, maar ondanks de agrarische sector. Protest, woede en wegblokkades hoorden er telkens bij.

FD

Maandflatie (2)

“Inflatieverwachtingen mogen niet verankerd raken”. Het is de standaardbezwering van de centrale bank. De Fed waarschuwde er deze week weer voor en DNB maakt zich ook zorgen. Als mensen denken dat de hoge inflatie een blijvertje is, zullen ze hun looneisen en prijzen preventief verhogen, waardoor de verwachtingen vanzelf uitkomen.

Daarom weer de hoogste tijd voor een update over de inflatie op maandbasis. Deze ‘maandflatie’ introduceerde ik eerder op deze plaats, en meet de verandering van het prijspeil gedurende de laatste maand in plaats van het laatste jaar. Daar komt ‘ie:

In de maand juni ging het prijspeil in Nederland niet omhoog. Zo gek als in mei werd het niet vorige maand: toen daalde de prijsindex met 0,6%. In juni was er sprake van precies 0% maandflatie. Sinds de extreem hoge maandflatie in maart (3,6%), is het met de prijsstijgingen bijzonder rustig geweest.

Nee, dat betekent niet iedereen z’n rekeningen weer kan betalen, want de prijsschok van maart betalen we nog steeds. Maar er is geen sprake is van elke maand weer verder stijgende prijzen. Pas uw verwachtingen daarop aan.

FD

Hittegolf

Het is jammer dat we nog maar zo weinig merken van klimaatverandering. Daardoor is er geen gevoel van urgentie, terwijl we nu toch eigenlijk de laatste kans hebben om iets aan de catastrofale opwarming te doen.

Gaf Moeder Aarde ons maar wat duidelijkere signalen! Een hittegolf in Europa, bijvoorbeeld, met temperaturen boven de 40 graden in Parijs en 45 graden in Madrid. En dat die zo vaak voorkomen dat ze in Spanje hittegolven zelfs namen gaan geven, net als stormen.

Of extreme wateroverlast. Dat zou óók een duidelijk signaal zijn. Dat bijvoorbeeld in Limburg de rivieren overstromen. Of dat in de VS de ene staat te kampen heeft met grote overstromingen, terwijl in een andere juist extreme droogte heerst.

En bosbranden, natuurlijk. Als we er daar nou veel meer van zagen op alle continenten, als een soort noodvuur van de aarde, dan wisten we tenminste dat klimaatverandering echt is.

Terugtrekkende gletsjers, verdwijnend Noordpoolijs, een kwart eeuw zonder Elfstedentocht; waren er nou maar dat soort onmiskenbare signalen, ja dan zou de mensheid wakker schrikken en het probleem eindelijk serieus nemen. Toch?

FD

Spitsschandaal

Uit het Verslag van de Parlementaire Enquêtecommissie Rekeningrijden, datum: 1 juli 2032.

Commissievoorzitter: ‘Toen u in 2022 besloot om eindelijk rekeningrijden in te voeren, waarom koos u toen voor de domste versie, met een gelijke prijs op ieder moment en iedere locatie?’

De oud-minister: ‘Dat kan ik me niet meer herinneren. Volgens mij wilde de VVD dat. Rekeningrijden stond in het regeerakkoord, maar we waren bang dat De Telegraaf gemene stukjes zou schrijven als we daar een echte spitsheffing van zouden maken. Ons kabinet was niet erg populair, moet u weten.’

Voorzitter: ‘Dus u voerde willens en wetens een duur systeem in dat de files niet zou verminderen en de schaarse wegruimte niet efficiënt zou verdelen. Terwijl u toen al wist dat een echte spitsheffing, met een naar tijd en plaats variabel tarief veel betere resultaten zou opleveren?’

Oud-minister: ‘Daar heb ik geen herinnering aan. Misschien deden we dat omdat we vooral elektrische auto’s zwaarder wilden belasten, die betalen immers geen benzineaccijns.’

Voorzitter (met onverholen walging): ‘Ik heb geen vragen meer voor u.’

FD

Botte bijl

Wie meer werkt zou meer moeten verdienen. Maar door ons belasting- en toeslagenstelsel komt daar vaak weinig van terecht. De arbeidskorting, de huursubsidie en de zorgtoeslag dalen als het jaarinkomen stijgt. Anders gezegd: parttime werken wordt flink gesubsidieerd. Logisch gevolg: veel Nederlanders werken maar een paar dagen per week. Soms is economisch gedrag zeer voorspelbaar.

De oplossing is een totaal herontwerp van het belastingsysteem en dat zal dan minder nivellerend zijn. De coalitie durfde dat niet aan, ook al hadden zowel D66 als de ChristenUnie een uitgewerkt plan klaarliggen. We blijven dus nog lang doorrommelen met een stelsel vol parttimeprikkels.

Dan maar met de botte bijl, moet minister Van Gennip gedacht hebben, en ze kondigde onderzoek aan naar een ‘voltijdsbonus’ in zorg en onderwijs. Wie meer dan 28 uur gaat werken krijgt extra belastingkorting. Er kwam meteen veel praktische en principiële kritiek op de maatregel. Dat mag, maar bedenk wel: zolang we niet bereid zijn het toeslagencircus te ontmantelen, zullen we het van dit soort weinig subtiele oplossingen moeten hebben.

FD

Verloren jaren

Voorspellen is moeilijk, maar sommige ontwikkelingen kun je van ver zien aankomen. De vergrijzing, bijvoorbeeld, en dat daardoor tekort aan personeel ontstaat. Daarom voelt het rijkelijk laat dat het kabinet pas afgelopen week met een Kamerbrief over de aanpak van de arbeidsmarktkrapte kwam.

Of wacht even, was kabinet-Balkenende IV hier niet ook al mee bezig? Jawel, in een diepe bureaula vind ik het rapport uit 2008 van de Commissie Arbeidsparticipatie van toenmalig TNT-baas Peter Bakker. Ik lees: ‘We staan aan de vooravond van een belangrijke verandering: afname van de beroepsbevolking’. Er volgt een lange lijst met uiterst zinvolle beleidsadviezen.

Waarom deden we daar veertien jaar lang niets mee? Er kwam een kredietcrisis, en toen een eurocrisis. De politiek was druk met werkloosheid en ongefundeerde angst voor robots. Daarna met het idee dat flex was ‘doorgeschoten’ en dat alle zzp’ers terug moesten in hun hok. Hans Borstlap schreef daar een rapport over, waardoor dat van Bakker werd vergeten. We lieten ons afleiden door de kleine arbeidsmarktprobleempjes en vergaten het echte vraagstuk: vergrijzing en structurele krapte.

FD

Consumentenvertrouwen is extreem laag, behalve in de winkel

Als burgers zo pessimistisch zijn, waarom houden bedrijven er dan juist de moed in? In de zakelijke dienstverlening, transport, bouw en ICT zijn veel meer optimistische ondernemers dan pessimistische. In de horeca staat het ondernemersvertrouwen volgens de laatste CBS-cijfers zelfs op recordhoogte.

Ondertussen daalde het consumentenvertrouwen in juni naar het laagste peil ooit gemeten. Het eerdere diepterecord uit april werd alweer verbroken. Nederlanders hebben slechte verwachtingen over de economische ontwikkeling, over hun eigen financiële positie en ze vinden het een buitengewoon slechte tijd om grote aankopen te doen. Dat zeggen ze althans.

Op zich is het niet onvoorstelbaar dat consumenten en bedrijven verschillend naar de toekomst kijken. Als bedrijven hun prijzen enorm verhogen, zonder dat dat leidt tot hogere lonen, dan zijn ondernemers blij, consumenten juist niet. Maar dat lijkt hier niet de oorzaak van het verschil. De enige sector waar het ondernemersvertrouwen daalde, was de delfstoffenwinning, precies de bedrijfstak met de hoogste prijsstijgingen.

Er is dus iets anders aan de hand. Mijn hypothese: de consumenten overdrijft zijn ellende schromelijk. Of preciezer: de indicator voor het consumentenvertrouwen slaat te ver uit. Ik zal dat hieronder aannemelijk proberen te maken.

Allereerst: de diep-pessimistische consument laat het breed hangen. Het neerslachtige gevoel verdwijnt blijkbaar op de drempel van de winkel. In april van dit jaar, toen het consumentenvertrouwen een nieuw dieptepunt bereikte, lag de consumptie van huishoudens bijna 15% hoger dan een jaar eerder. Dat was de snelste jaar-op-jaar groei van deze eeuw. Aan diensten (horeca, vakanties et cetera) werd ruim een kwart meer uitgegeven. Ook de uitgaven aan duurzame consumptiegoederen (de ‘grote bestedingen’) stegen flink.

Ongetwijfeld heeft de snelle consumptiegroei ook te maken met corona. Begin dit jaar liep de (voorlopig) laatste lockdown af, dus er is vast sprake van flinke inhaalconsumptie. Maar er zijn ook andere oorzaken. Volgens de laatste cijfers van het CBS nam het besteedbaar inkomen van huishoudens in het eerste kwartaal van dit jaar nog met 2,1% toe, vooral doordat meer mensen werkten (en dus inkomen verwierven) en door stijging van de lonen. Dit percentage is na aftrek van inflatie, die in dat kwartaal toch ook al gemiddeld 7,5% bedroeg.

Die hoge inflatie zou wel eens de reden kunnen zijn dat het consumentenvertrouwen zo opvallend laag uitvalt, terwijl de consumptie zelf bleef groeien. Want het vertrouwenscijfers is eigenlijk een nogal botte manier om het sentiment onder de burger te peilen. Het CBS stelt vijf enquêtevragen over het verleden en de toekomst van de economie en de huishoudportemonnee. Positieve en negatieve antwoorden worden vervolgens per vraag opgeteld, en deze vijf saldi worden geaggregeerd tot het consumentenvertrouwen.

De geënquêteerden kunnen echter geen kleur geven aan het antwoord. Het is: beter of slechter, optimistisch of pessimistisch. Zonder weging. Het negatieve antwoord van iemand die er een paar euro op achteruit denkt te gaan telt net zo veel mee als iemand die vreest volledig aan de bedelstaf te raken.

In normale tijden maakt dat misschien niet zoveel uit. Maar nu de inflatie extreem hoog is, heeft vrijwel iedereen last van koopkrachtverlies. Vrijwel iedereen geeft dus negatieve antwoorden: opgeteld is het vertrouwen extreem laag, ondanks dat de overige economische omstandigheden (bijvoorbeeld: werkzekerheid) niet veel zijn verslechterd. Vergelijk dat eens met tijden van diepe recessie: een deel van de burgers vreest dan desastreus baanverlies, maar de meerderheid verwacht z’n baan wel te behouden. Per saldo kunnen de antwoorden dan nog positief uitvallen, ook al is de ‘gemiddelde vrees’ onder de bevolking veel hoger.

Nee, we hoeven de manier van meten van het vertrouwen niet te veranderen. Werken met rapportcijfers (5: beetje pessimistischer, 2: veel pessimistischer), lijkt me onnodig. Het maakt historische vergelijkingen bovendien onmogelijk. Wat we wel kunnen doen is, de extreem lage vertrouwenscijfers met een korreltje zout nemen. Zolang de consumptie stijgt, het besteedbaar inkomen toeneemt en de werkzekerheid hoog blijft, doe ik dat in elk geval.

FD

Geld voor de boeren

Onze natuur is in nood en een belangrijke oorzaak is de uitstoot van stikstofverbindingen door de landbouw. Hoog tijd om daar wat aan te doen. Maar boeren zijn hardwerkende ondernemers en die kun je niet zomaar hun economisch activiteit afpakken. Dan worden ze terecht boos.

Ik heb mijn hoofd gebroken over een oplossing en ik denk dat ik ‘m heb gevonden: geld. Het is een wild plan, maar ik dacht aan bijvoorbeeld €864 miljoen euro, ieder jaar weer, aan EU-subsidies. Een ‘basisbetaling’ voor actieve boeren, een vergroeningssubsidie, een graasdierpremie, wat geld speciaal voor jonge boeren, een borgstellingskrediet, een pot voor agrarisch natuurbeheer en natuurlijk subsidie voor de ‘kwaliteitsimpuls natuur en landschap’.

In het regeerakkoord kan dan bijvoorbeeld €25 miljard worden uitgetrokken voor een speciaal stikstoffonds, inclusief een miljardenpot voor eventueel noodzakelijke uitkoop van veebedrijven.

Als ik dit nu zelf teruglees, begrijp ik dat het om absurde bedragen gaat. Zoveel belastinggeld gaan we natuurlijk nooit voor die kleine groep boeren uittrekken. Jammer, het leek zo’n aardig idee.

FD

Gokonomie

De nieuwe sponsor van Ajax is bekend. Het is Unibet, een website voor gokken op sportwedstrijden. Het bedrijf houdt kantoor op de zesde verdieping van het glasglimmende ‘The Centre’ op Malta. Als je een gokaccount wil aanmaken – de Nederlandse website gaat binnenkort live – moet je verklaren geen inwoner te zijn van Spanje, de VS, China of een van de andere landen die minder enthousiast zijn over geldvernietiging via Maltezer goksites. Maar in Nederland vinden we dat sinds de nieuwe gokwet juist helemaal te gek.

Toto sloot een deal met Feyenoord en PSV en nog een handvol eredivisieclubs. Supergame, Betsson, Bet365 sponsoren andere clubs. De hoogste amateurdivisie heet sinds kort ‘Jacks League’, naar het casino met dezelfde naam. Want ook amateurs moeten optimaal geprikkeld worden om hun zuurverdiende geld te verspillen aan hersenloze gokspelletjes.

Gaven onze profs misschien te veel het goede voorbeeld? Waren er te veel gezonde geesten opgesloten in gezonde lichamen? Het moet wel, want anders kan ik deze uitverkoop van de Nederlandse sportliefhebber aan de producenten van gokverslaving niet verklaren.

FD

ABN Paribas

Het was een Duitse bankier, Louis-Raphaël Bischoffsheim, die in 1863 de Nederlandsche Credit-en-Deposito Bank (NCDB) oprichtte. Standplaats: Amsterdam.

Hij deed dat samen met onder anderen de geniale Amsterdammer Samuel Sarphati: arts, stadsvernieuwer, armoedebestrijder en bedenker van het Paleis voor Volksvlijt. Dat iconische bouwwerk brandde af en op die plek kwam het kantoorgebouw van DNB.

Nog geen tien jaar na de oprichting fuseerde de NCDB tot Banque de Paris et des Pays-Bas. Afgekort: Paribas. Pas in 1997 zou de Nederlandse tak worden gesloten. En zelfs na de fusie met BNP in 2000 behield de bank zijn bas, als een verwijzing naar de Nederlandse wortels.

Waarom deze geschiedenisles? Omdat BNP Paribas bereid lijkt de Nederlandse staat van het genationaliseerde ANB Amro te verlossen. Maar met Franse overnames heeft Nederland slechte ervaringen, dus Den Haag aarzelt. Gevaarlijk, want straks blijven we met een onverkoopbare bank zitten. Dus, politiek: focus op de wortels — Amsterdam, Sarphati, DNB, Pays-Bas — en verkoop ABN snel aan deze bijna Nederlandse bank. Voor ze zich daar bedenken.

FD