Alle berichten van Mathijs

Made in Marokko

Een half jaar geleden schreef ik dat Nederland een rationeel immigratiebeleid nodig heeft. Alleen met goed gereguleerde arbeidsmigratie kunnen we de vergrijzing het hoofd bieden. Vooral vanuit Noord-Afrikaanse landen waar de bevolkingsopbouw omgekeerd is van die bij ons. Toen ik daarna hetzelfde standpunt op een arbeidscongres wilde vertolken, werd mij door een Haagse bobo toegesist: ‘Bouman, hou nou op over arbeidsmigratie uit Afrika. Dat gaan we gewoon niet doen’.

Nederland is er blijkbaar nog niet aan toe. Duitsland wel. Daar schreven de coalitiepartijen in hun regeerakkoord: ‘Duitsland is een migratieland’. Men gaat buitenlandse werknemers actief werven. Niet iedereen, maar wel wie nodig is.

Duitsland doet nog iets: het brengt werk naar het buitenland. Naar Marokko, bijvoorbeeld, waar dankzij een Duits-Marokkaans samenwerkingsverdrag de Duitse investeringen met maar liefst 600% zijn gegroeid. Ook dat is een verstandige voorbereiding op de vergrijzing en maakt bovendien de mondiale productieketen robuuster. Investeringsverdragen met Noord-Afrikaanse landen, kan het fijngevoelige Nederland dat wel aan?

FD

Not exceptional

De Britse, conservatieve minister van financiën kwam met een kostbaar plan om ‘de groei aan te jagen’. Er was een energiecrisis en zijn plan zorgde voor nog meer inflatie. Financiële markten hadden er daarom geen vertrouwen in en het pond belandde in een vrije val. Uiteindelijk moest het Verenigd Koninkrijk, als het eerste het beste ontwikkelingsland, aankloppen bij het IMF, voor het grootste steunpakket ooit.

Dit gebeurde vijftig jaar geleden, tijdens de oliecrisis. Ik ben vast niet de eerste die de opvallende overeenkomst met de huidige situatie signaleert. De nieuwe conservatieve minister van financiën Kwasi Kwarteng presenteerde vorige week een duur plan vol belastingverlagingen voor de rijken. Dat zou voor hogere groei moeten zorgen. Financiële markten geloofden het niet en beleggers stemden met hun voeten. Het pond knalde omlaag, de Britse rente schoot omhoog.

Vijftig jaar na de schaamtevolle steun van het IMF hebben de Britten het blijkbaar nog steeds niet door. Het Verenigd Koninkrijk is geen wereldrijk meer, het pond is geen wereldmunt en harde economische wetten gelden ook voor de inwoners van dit land.

FD

Drie procent

Toch nog even over dat prijsplafond voor de energierekening. Die maatregel gaat veel geld kosten en de dekking daarvoor is nog niet duidelijk, er ontbreken nog vele miljarden. Nog wat extra lenen dan maar? Het begrotingstekort loopt volgend jaar op naar 2,5% van het bbp, zo rekende het CPB op Prinsjesdag uit. Daarbij waren de uitgaven voor het prijsplafond nog niet meegenomen.

We mogen van de begrotingsregels maximaal naar 3%. Dus er is in theorie nog ruimte van een half procentpunt, of omgerekend bijna vijf miljard euro. Dekking gevonden!

Niet zo snel. Het CPB rekent aan het begrotingstekort, maar het Ministerie van Financiën doet dat zelf ook. Volgens de Miljoenennota bedraagt het tekort volgend jaar geen 2,5, maar precies 3%! Het CPB denkt dat het kabinet onbedoeld geld overhoudt omdat het op de krappe arbeidsmarkt moeilijk is om snel nieuwe verpleegkundigen en militairen te vinden. Het ministerie is daar blijkbaar optimistischer over en zoekt met 3% al helemaal de rand op van de regel waar Nederland andere eurolanden telkens zo graag op wijst. Nog meer lenen zou ons de grap van Europa maken.

FD

Rechts kabinet doet linkse dingen voor de mensen

### Wilt u het artikel delen met iemand zonder account? Schenk het artikel en ontvangers kunnen het artikel direct lezen. U vindt deze mogelijkheid onderaan het artikel en in het deelmenu. We vragen u enkel voor persoonlijk gebruik onze content te kopiëren, om geen inbreuk te maken op onze Algemene Voorwaarden. Vraag eventueel naar onze bedrijfslicenties via klanten@fdmediagroep.nl ###

Je zult maar linkse oppositie zijn en kritiek moeten leveren op de plannen van Rutte IV. Geen benijdenswaardige rol, want wat valt er te klagen over dit ‘rechtse kabinet’ als het een begroting vol linkse plannen presenteert? De grootste koopkrachtreparatie ooit, enorme nivellering, de rekening neerleggen bij bedrijven en met het plafond op de energieprijzen zelfs de meest verstrekkende vorm van marktingrijpen in decennia. Daar kon je tot voor kort als linkse politicus alleen maar van dromen.

Logisch dus dat de linkse partijen deze week niet veel verder kwamen dan vragen om nog meer koopkrachtsteun en het matig onderbouwde verwijt dat het allemaal te laat komt. GroenLinks vond daarnaast dat het kabinet veel te weinig doet aan het klimaat. Dat hetzelfde kabinet vorige week het opzienbarende besluit had genomen om het aantal windmolens op zee te verdriedubbelen, werd daarbij op subtiele wijze weggelaten.

Kamerleden aan de rechterkant van de zaal hielden zich intussen bezig met een onzinnige ‘aangifte tegen het kabinet’ (PVV), onbegrijpelijke woede over een regeringspartij die het over de oorlog in Oekraïne durfde te hebben (BBB) en het inmiddels vertrouwde geraaskal over internationale complotten (FvD). Daarmee liet men een gouden kans onbenut. De bal lag voor het doel, maar niemand scoorde.

Dan doe ik dat maar: dit rechtse kabinet gaat het meest linkse beleid in jaren uitvoeren. Alle VVD-dogma’s over denivellering en lastenverlichting zijn losgelaten. De CDA-theorie over het ‘middenveld’ dat de maatschappelijke problemen zelf kan oplossen, is geparkeerd. Marktwerking op de energiemarkt speelt voor D66 even geen rol. En het idee van ‘voorzichtig begroten’ wordt door ChristenUnie genegeerd. Er is een energiecrisis, een leefkostencrisis bij lagere inkomens. En alleen de overheid kan voor een oplossing zorgen.

Dus gaat het kabinet nivelleren. De koopkrachtplaatjes van het Centraal PlanBureau (CPB) laten zien hoe extreem. Alle koopkrachtmaatregelen bij elkaar zullen ervoor zorgen dat veel huishoudens met een zeer laag inkomen er over 2022 en 2023 zelfs flink op vooruitgaan! Dat bleek deze week uit de beroemde (of beruchte) puntenwolk van het Planbureau. Daarvoor worden duizenden denkbeeldige huishoudens door de computer gehaald, om te zien of ze erop voor- of achteruitgaan. Belangrijker dan de punten zijn de lijnen die het CPB door deze wolk trekt. Daaruit blijkt dat huishoudens die afhankelijk zijn van een uitkering, er door het koopkrachtbeleid gemiddeld gesproken op vooruitgaan. Ondanks de hoge inflatie. De zeer lage inkomens onder de uitkeringsgerechtigden krijgen er mogelijk zelf 10% of meer bij. Naarmate het uitkeringsniveau stijgt, wordt dat percentage lager, maar zelfs de ‘rijksten’ onder hen gaan er in doorsnee nog op vooruit.

Voor werkenden en gepensioneerden is dat anders. De allerlaagste inkomens onder hen hebben eind 2023 een flink hogere koopkracht dan in 2021, maar voor de meeste huishoudens met een baan of een pensioen gaat de koopkracht serieus omlaag. Rutte IV voert daarmee onmiskenbaar een nivelleringsbeleid. Dat pakt mogelijk nog extremer uit dan in het plaatje, want het energieplafond is daarin nog niet meegenomen.

Wie gaat dat betalen? De bedrijven. De winstbelasting gaat omhoog en ook via andere maatregelen worden de lasten van bedrijven dit en volgend jaar verhoogd. De lasten van gezinnen gaan in beide jaren juist omlaag. Dat is likkebaardend links beleid.

Maar de hogere lasten voor bedrijven zijn niet voldoende om het koopkrachtpakket te betalen. Daarom gaat ook het begrotingstekort fors omhoog. We gaan potverteren, want met het geleende geld worden geen investeringen gedaan die jarenlang zullen renderen. Nee, het geld is na een jaar gewoon op. Sinterklaas bestaat.

In slechte tijden mag het tekort natuurlijk oplopen. Maar nu gebeurt het in een periode waarin de economie juist prima groeit. De energiecrisis zal hoogstens tot stagnatie leiden, denkt het CPB, en niet tot een diepe recessie met hoge werkloosheid. Het structurele begrotingstekort, waarbij voor de conjunctuur is gecorrigeerd, stijgt daardoor zelfs naar 3%. Dit kabinet zoekt de randen van het stabiliteitspact op en gaat daarbij waarschijnlijk zelf over de rand van de eigen Zalmnorm.

Als een linkse coalitie dit allemaal zo zou doen, zou de VVD-fractie moord en brand schreeuwen.

FD

Te laat?

Het kabinet komt met het grootste koopkrachtpakket ooit. Maar komt dat niet te laat? De oppositie denkt van wel en kreeg bijval uit bijzondere hoek: het Nibud.

Onze nationale budgetcoach schrijft over de kabinetsplannen dat ‘de meeste huishoudens dit jaar bijna 7% koopkracht inleveren’ en dat de maatregelen daarom ‘te laat gekomen zijn’. Dat zou blijken uit de berekeningen voor 117 voorbeeldhuishoudens. Maar beide beweringen hebben een wankele onderbouwing.

Voor de sommen gebruikt Nibud het CBS-inflatiecijfer. Daarvan is bekend dat het in 2022 een grote overschatting is. Het CBS houdt geen rekening met vaste energiecontracten en de trage doorberekening van energieprijzen. Deze week gaf het CBS na onderzoek toe dat de inflatie ‘significant lager uitvalt’ als men met echte energiekosten rekent. De koopkracht is dit jaar dus veel minder gedaald dan 7%. Economen van ABN Amro kwamen tot dezelfde conclusie. De grote prijsschok moet nog komen.

We weten dus helemaal niet of het kabinet ‘te laat’ is. Misschien komt het pakket juist precies op tijd. Met die onzekerheid zouden de critici wel wat meer rekening mogen houden.

FD

Prijsplafond

Wat is het meest misbruikte woord van het jaar? Mijn stem gaat naar ‘prijsplafond’, want dat wordt te pas maar vooral te onpas gebruikt, als schaamlap voor politiek gevaarlijkere woorden als ‘belasting’ en ‘subsidie’.

De Europese Commissie deed het deze maand, in een voorstel om de overwinsten van sommige elektriciteitsproducenten af te romen. Stroom is met wind en zon veel goedkoper te produceren dan met aardgas (o, ironie). Dus ook veel winstgevender. Lidstaten mogen over die winst straks een speciale belasting gaan heffen. Maar omdat niemand houdt van nieuwe belastingen, noemt de Commissie het een ‘prijsplafond’.

Ons kabinet doet deze week hetzelfde: er komt een ‘prijsplafond’ op het eerste deel van de energierekening. Dat klinkt als een administratieve handeling die niets kost. Maar in werkelijkheid moeten de energiebedrijven gecompenseerd worden. Het is dus niets anders dan een subsidie op energieverbruik, die vele miljarden gaat kosten. Misschien dat dat nodig is, maar laten we duidelijk zijn over wat het is: een enorme subsidie waarvoor elders op de begroting geld moet worden gevonden.

FD

Te hoge lonen

In augustus steeg de inflatie naar het hoogste percentage ooit gemeten: 12. Maar het had nog veel erger kunnen zijn. Zonder ingrijpen van het kabinet was de inflatie maar liefst 14,3% geweest.

‘Afgeleide inflatie’, noemt het CBS dit cijfer. Daarbij wordt voor het effect van lagere indirecte belastingen gecorrigeerd. Het verschil tussen beide bedroeg in augustus dus 2,3 procentpunt. Ook dat was nog nooit zo groot. Door de energieheffing, accijns en btw te verlagen heeft het kabinet dus al een flinke hap uit de inflatie genomen.

Maar er is nog steeds een leefkostencrisis en volgens de Prinsjesdagplannen wil men die nu aanpakken door directe belastingen te verlagen: een hoger netto-inkomen om de hoge prijzen te kunnen betalen. In de afgeleide inflatie ga je dat niet terugzien.

Dat heeft wel een groot nadeel: de vakbond baseert zijn looneisen op de inflatie. Men eist straks een enorme loonstijging, terwijl een deel van de koopkrachtpijn al via lagere lasten wordt goedgemaakt. Dubbele compensatie dreigt. De vakbond zou zich bij het formuleren van de looneis daarom niet op inflatie maar op koopkracht moeten richten.

FD

Geld voor miljardairs

We gaan bedrijven steunen. Mits ze verlies maken. Het geld halen we bij bedrijven die juist winst maken. Dat is een ultrakorte versie van de Europese plannen om de energiecrisis aan te pakken. Wie investeerde in zon en wind, en nu veel verdient, moet inleveren, want elders kan men de gasrekening niet betalen. De overheid staat weer ferm aan het roer.

Ja, ik snap ook wel dat er bij deze gasprijzen iets moet gebeuren. Maar ik zie wel een gevaarlijke trend die begon bij corona: geloof in maakbaarheid. De overheid gaat weer bepalen welke bedrijven belangrijk zijn. We moeten ‘strategisch autonoom’ worden, zegt Brussel. Dus Europa moet z’n energie-intensieve industrie steunen en ook strategische sectoren als chip- en batterijproductie stimuleren.

Waar dit activisme toe leidt? Bijvoorbeeld tot enorme subsidies zodat Elon Musk z’n nieuwe batterijfabriek in Duitsland bouwt. Maar Washington komt nu ook met geld. Musk zet nu z’n Duitse plannen stil, meldt The Wall Street Journal deze week, om de miljarden van Biden op te halen. Belastinggeld voor miljardairs, dat is waar goedbedoeld industriebeleid vaak in ontaardt.

FD

Nieuw pensioen

Kan Nederland nog wel hervormen? Of is de politiek daarvoor te gepolariseerd. Die vraag kwam bij mij op toen ik deze week – met één oog en één oor – het Kamerdebat over het nieuwe pensioenstelsel volgde.

Ik hoorde dat we nu al ‘het beste pensioenstelsel ter wereld’ hebben. Maar dat is dan wel een stelsel met harde beloftes, die eigenlijk zwakke toezeggingen zijn. Met indexatieverwachtingen die in theorie alleen kunnen worden waargemaakt met extra beleggingsrisico’s. Met een – hoewel correcte – onuitlegbare rekenrentesystematiek. Met premies die als je jong bent veel te hoog zijn, en als je oud bent veel te laag, waardoor je maar beter altijd werknemer kunt blijven. En met veel ongemerkt en onwenselijk geschuif van geld tussen jong en oud, werknemer en zzp’er, man en vrouw.

Het nieuwe stelsel lost al die problemen niet compleet op. Het is immers een poldercompromis, net als alle hervormingen uit het verleden. Maar het parlement lijkt nu alleen in te willen stemmen met een perfect nieuw systeem. Inclusief ongerelateerde zaken als een verplichte arbeidsongeschiktheidsverzekering voor zzp’ers. Zo lukt hervormen nooit.

FD

Brood en groente

Toevallig stond de bakker zelf even achter de toonbank toen ik mijn heel volkoren kwam kopen. ‘Hoe duur?’, antwoordde hij. ‘Dat hebben we laatst uitgerekend: een brood zou nu minstens zes euro moeten zijn. En dan maken we geen cent winst.’

Zijn gasrekening was al minstens vervijfvoudigd. En nee, antwoordde hij op mijn volgende vraag, overstappen op elektrische ovens was geen optie. Er was geen ruimte op het net, was hem eerder al verteld. Ook de daarvoor benodigde dikkere kabels lieten nog zeker jaren op zich wachten.

Zo’n ondernemer kan geen kant op. Hetzelfde geldt voor veel glastuinbouwers. Natuurlijk, ze moeten allemaal verduurzamen en van het gas af, maar dat lukt echt niet in enkele maanden. Voor een flink deel van ons brood en onze groenten zijn we deze winter wel van hen afhankelijk.

Voor alle duidelijkheid: ik denk niet dat er nu een groot steunpakket voor alle Nederlandse bedrijven moet komen. Maar heel selectief een paar sectoren helpen die voor de basisboodschappen zorgen, voorkomt dat er straks nog meer koopkrachtsteun voor de burger nodig is.

FD