Voor de onzichtbare krachten die in Nederland het beleid bepalen, moet je niet bij de ambtenaren of de ‘linkse elite’ zijn. Onze deep state is de lobby van polder en bedrijfsleven. Soms is die invloed van vakbonden en ondernemingen even duidelijk waarneembaar. Zoals bij de coronasteun tijdens de pandemie.
In een nieuwe terugblik concludeert het Centraal Planbureau dat de steunmaatregelen aan werknemers en bedrijven op zich goed hebben gewerkt, maar dat ze te lang zijn volgehouden. Ook toen de economie weer was opgeveerd, bleven de miljarden aan NOW en TVL gul stromen en werden de voorwaarden zelfs nog verruimd. Het CPB stelt droogjes dat ‘de maatvoering van het steunbeleid in de loop van de crisis te ruim werd’.
Anders gezegd: de lobby werkte te goed. Subsidies afpakken is lastig als de polder protesteert. Dat lukt alleen als de ontvangers slecht georganiseerd zijn en geen vuist kunnen maken. Zoals de zzp’ers: hun regeling (Tozo) werd juist wel strenger en werd veel eerder afgeschaft dan de NOW en TVL. Ze protesteerden wel, en stapten zelfs naar de rechter. Maar zonder sterke lobby had dat allemaal weinig zin.