Ongeschikte verzekering

Het wordt niets op deze manier. Dat staat zo niet letterlijk in de brief die Wouter Koolmees schreef over de plannen voor een verplichte arbeidsongeschiktheidsverzekering (AOV) voor zzp’ers. Maar het vat de strekking wel goed samen. De manier waarop de polder zo’n AOV wil invoeren, met premiedifferentiatie, keuzevrijheid en opt-outs, is door Belastingdienst en UWV niet uit te voeren.

Ik zeg: stoppen en opnieuw beginnen. We dreigen weer een veel te ingewikkeld systeem op te tuigen. En waarom? Om arbeidsongeschikte zzp’ers een uitkering van maximaal het minimumloon te kunnen geven. Dus in het meest gunstige geval krijgen ze net iets meer dan de bijstand waar ze anders recht op hadden. Welk probleem lost dit op?

Persoonlijk denk ik dat je zzp’ers geen verzekering moet opdringen. Maar als het per se moet, kies dan of voor de markt (met een verzekeringsplicht en acceptatieplicht à la de zorgverzekering), of voor de overheid. In dat laatste geval: bouw een simpele basisverzekering voor alle werkenden, betaald via de inkomstenbelasting. Ja, de vakbond wordt boos, maar dat moet dan maar.

FD

Beste Algoritme,

Ik las zaterdag in de krant dat je onze stukjes leest en daar je computerbrein over laat peinzen. Als wij veel positieve woorden gebruiken krijg je hoogconjunctuur, ontdekte je. Schrijven we negatieve stukken, dan komt er een recessie.

Dat legt nogal een druk op de schouders van een stukjesschrijver. Onderstaande alinea’s zijn daarom speciaal voor jou, Algoritme. Maar iedereen mag meelezen want er is geen woord van gelogen.

Wist je bijvoorbeeld dat het beschikbaar inkomen van Nederlanders vorig jaar gemiddeld met 2,4% steeg? Ondanks de crisis en gecorrigeerd voor inflatie, dus dat is briljant! En de industrie produceerde in januari een fantastische 0,6% meer dan een jaar eerder. De wereldhandel, ondertussen, boekt record na record, en staat nu op de hoogste stand ooit. Waanzinnig goed!

Wat gaat nog meer goed? Huizenprijzen blijven stijgen, het consumentenvertrouwen is toegenomen, de export groeit, de krimp in 2020 was minder dan gedacht en de AEX nadert het oude record. Er werken nu meer mensen dan in de zomer van 2020 en de werkloosheid is lager.

Hoor je dat, Algoritme? Er komen goede tijden aan, denk je ook niet?

FD

De wal keert het schip: onze wereldeconomie loopt vast in gigantisme

Op de Ever Given, het containerschip dat sinds deze week het Suezkanaal blokkeert, passen maximaal 20.388 ‘standaardcontainers’ van 20 voet (6,1 meter) lang.

De meeste zeecontainers zijn tegenwoordig twee keer zo lang, dus de maximale lading van het schip is ruim tienduizend van die grote stalen dozen. Maar TEU (Twenty-foot Equivalent Unit) is nu eenmaal de standaard maat voor de laadruimte van containerschepen.

De Ever Given is een van de reuzen van de oceaan. Maar niet de allergrootste. Die eer gaat naar de HMM Algeciras en haar zes zusterschepen. Allen gebouwd in 2020, varend onder Panamese vlag namens een Zuid-Koreaanse rederij, met een vrachtcapaciteit van 23.964 TEU.

Binnenkort moeten zij het record weer uit handen geven. Want in de wereld van de containerschepen geldt al ruim zestig jaar: de grootste wint. In 2023 gaan acht schepen te water met een capaciteit van 24.000 TEU. En twee schepen van 24.232 staan op de planning voor daarna.

Vergelijk dat eens met het eerste containerschip uit 1956. Op de Amerikaanse SS Ideal-X, een omgebouwde olietanker, paste slechts 58 standaardcontainers. Maar de efficiëntie van containervervoer en vooral de snelle overslag van schip naar vrachtwagen, waren ook met dat bescheiden aantal evident. Ruim tien jaar later voeren er schepen met meer dan 700 containers aan dek. In 1969 ging de Encounter Bay te water, met een capaciteit van meer dan 1500 TEU.

klik voor groter

In de grafiek is de snelle groei van de vrachtruimte te zien. Van de American New York-klasse in 1994 (4614 TEU), naar de megaschepen van Maersk van 10.000 TEU rond de eeuwwisseling, tot de 20.000 TEU zeereuzen van dit moment. De beperkte breedte en diepte van de grote kanalen en de lengte van de zeesluizen, houden de reuzengroei nog enigszins in toom. Maar dat de randen van wat mogelijk is, worden opgezocht, bleek afgelopen week.

Het is de wet van de schaalvoordelen die het containervervoer telkens weer uitdaagt om nog groter, nog hoger, nog dieper te gaan. De wereldhandel is in deze eeuw ongeveer verdubbeld. China werd de fabriek van de wereld, en levert aan de rijke consumenten in Europa en de Verenigde Staten. Productieketens werden opgeknipt en over de wereld verspreid, dus ook het transport van halffabricaten nam sterk toe. Zo’n systeem kan alleen bestaan als vervoerskosten laag zijn en de afhandeling in de haven efficiënt verloopt. Vandaar het succes van de gigantische containerschepen.

Maar misschien is het einde van die ontwikkeling nu wel in zicht. Het vastlopen van de Ever Given illustreert fraai dat nog groter, nog goedkoper, nog efficiënter misschien wel geen zin meer heeft. De wal keert het schip.

Al voor deze stranding waren er experts die waarschuwden dat de enorme containerschepen de logistiek van de wereldeconomie gevaarlijk inflexibel maken. Volgens econoom Marc Levinson, auteur van het prijswinnende boek The Box, over de rol van de container in de globalisering, zorgen de megaschepen voor opstoppingen in havens. Alles komt tegelijk aan en moet tegelijk weg, dus vrachtwagens vullen de wegen en treinen kunnen het aantal containers niet aan. Als het schip weer weg is, valt alles juist stil. Levinson denkt dat deze piekbelasting inefficiënt is, want schepen liggen langer in de haven en transporttijden zijn gestegen. Hij verwacht dat de trend van almaar grotere containerschepen voorbij is. En dat was nog voordat we wisten dat een enkele gigant het hele Suezkanaal kan blokkeren.

Het is vergelijkbaar met de teloorgang van de Airbus A380, een vliegtuig waar zoveel passagiers in konden, dat het z’n praktisch nut verloor. Luchtvaartmaatschappijen kiezen liever voor wat kleinere vliegtuigen die flexibeler inzetbaar zijn. Op abstractere manier zie je het ook in de tech-industrie: schaalvoordelen zorgen voor een paar enorme bedrijven zoals Google en Facebook, maar juist omdat ze zo groot zijn verlammen ze de markt.

Gigantisme, noemt de Belgische econoom Geert Noels dit fenomeen. Groot is goed, maar te groot is juist slecht voor ons allemaal. In zijn boek uit 2019 pleit Noels terecht voor een kleinere schaal, voor kleinere bedrijven die de economie niet klem kunnen zetten. Op de omslag van de volgende editie zou hij een een foto van de gestrande Ever Given moeten zetten.

FD

Oog om oog

Europa loopt schandalig achter met vaccineren. Dat is de schuld van de trage Europese Commissie.

Zo leek het begin dit jaar en iedereen was boos. Ik gaf voorzitter Von der Leyen op deze plaats ook een veeg uit de pan. Daar heb ik nu spijt van. Want het lijkt er sterk op dat de EU het netjes speelde en toestond dat hier geproduceerde vaccins naar het VK en de VS werden uitgevoerd, terwijl die landen omgekeerd de grenzen potdicht hielden. Europa meende dat het model van open handel en samenwerking ook tijdens de pandemie zou moeten gelden. Andere landen dachten daar anders over.

Wat te doen? De speltheorie geeft antwoord. Als iemand tijdens een spel waarin iedereen profiteert van samenwerking, toch de egoïst uithangt, dient die persoon te worden gestraft. Alleen met ‘tit-for-tat’ of oog-om-oog, krijg je ze weer in het gareel.

Pak de Britten en Amerikanen dus stevig aan. Laat ze voelen dat hun egoïstische gedrag gevolgen heeft. Even geen uitvoer meer van onze vaccins en geen overleg over brexit of handelsdeals. Dat is geen ‘vaccin-nationalisme’, maar juist het tegendeel.

FD

Hot-Pindakaas.com

Ik kocht een duur lampje bij een nieuwe webwinkel. ‘De leukste manier om geld uit te geven’, was de belofte. Dat bleek, want ik kreeg er per abuis twee opgestuurd. Nadat ik dit meldde, kreeg ik een derde in de bus. ‘Stuur geen lampen meer!’, mailde ik. Even later ontving ik nummer vier.

Die winkel heette Hot-Orange.com en zou de implosie van de dot.com-hype in 2000 niet overleven, want in die tijd speelde dit. Hot-Orange was veel hype, weinig logistiek en geen verdienmodel en paste zo perfect in de gekte van die tijd. Winst maken was voor losers, want er was altijd wel nieuw durfkapitaal. Later zouden de oprichters van CoolBlue laten zien hoe het wel moet, en die naam kozen zij niet toevallig.

Waarom deze terugblik? Vanwege het bericht van gisteren: er komen zes boodschappenbezorgers naar Nederland. Volgepompt met durfkapitaal beloven ze dat hun fietskoeriers binnen 10 minuten een pot pindakaas bij u thuisbezorgen. Of een pak koffie. Of een ui. Kan tegen winkelprijzen, beweren ze. Ja, vast. Als dit geen bewijs is dat we piek van de tweede internethype naderen, dan weet ik het niet meer.

FD

Red de redder van de euro

Hij was de perfecte kandidaat voor een onmogelijke klus. Toen de Griekse econoom Andreas Georgiou in 2010 de baas werd van ELSTAT, het Griekse bureau voor de statistiek, haalde men in Europese hoofdsteden opgelucht adem.

Georgiou, opgeleid in de VS, cum laude afgestudeerd aan Amherst, gepromoveerd in Michigan, ruim twintig jaar lang werkzaam bij het IMF; deze Griekse topper was bereid om orde te scheppen in de Griekse chaos.

Want Griekenland stond er in 2010 uiterst beroerd voor. Men had gelogen over het begrotingstekort en toen dat uitkwam ontstond een vertrouwenscrisis. De rente schoot omhoog, schulden werden onhoudbaar en de euro kwam in gevaar.

Georgiou was de sleutel tot vertrouwensherstel. Hij gaf de eerlijke cijfers over de Griekse begroting en werd zo een van de redders van de euro.

Maar in Griekse ogen was hij een verrader, die te eerlijk was over de problemen van de staat. Georgiou gaat al tien jaar van rechtszaak naar rechtszaak. Deze week werd hij andermaal veroordeeld, nu voor ‘laster’. Het is een grof schandaal waar alle eurolanden tegen moeten protesteren. En zeker ook Nederland.

FD

Na de verkiezingen het herstelplan. Maar hoe hard moet het gas erop?

Mist Europa weer de boot? Terwijl China de economie weer op de rails heeft en de Verenigde Staten de economie een injectie van $1900 miljard toedienen, blijft Europa achter.

Ja, de staatsschuld stijgt en in het nieuwe coronanoodfonds van de Europese Commissie zitten honderden miljarden euro’s om het herstel aan te zwengelen. Maar vergeleken met de stimulering van president Joe Biden stelt dat niet zoveel voor. Zeker niet als je bedenkt dat de Europese economie door corona harder is geraakt dan die van de VS.

Dat is althans de mening van veel economen en analisten, vooral die werkzaam zijn bij banken en beleggingsinstellingen. Zij zien met lede ogen aan hoe de EU voor de zoveelste keer een crisis en recessie langer laat voortduren, omdat men niet stevig met geld smijt. Neem een voorbeeld aan de Amerikanen!

Ik twijfel. Is die kleine twee biljoen dollar van Biden niet een beetje over the top? Ja, zegt ook de Amerikaanse econoom Larry Summers. Hij is Democraat, was minister van Financiën onder Bill Clinton en is sinds de kredietcrisis pleitbezorger van stimulering. Maar dit bedrag vindt zelfs Summers ‘too much of a good thing’. Voor je het weet zit je met een oververhitte economie, vreest hij. Economen van de Federal Reserve verwachten dat de Biden-biljoenen de economische groei dit jaar zullen opstuwen naar 6,5%. Is dat gezonde inhaalgroei, of uitzinnige nepgroei door overdreven veel stimuleren? Ik neig naar het laatste.

Toch zal ook in Europa de roep om meer stimulering klinken. Kan het noodfonds nog wat groter? Moeten we investeringen naar voren halen? Kunnen overheden hun tekorten nog meer laten oplopen? Iedere coronawerkloze is er een te veel!

In Nederland wordt er alleen nog omfloerst gesproken over extra stimulering. Tijdens de verkiezingscampagnes ging het vooral over ‘nu niet bezuinigen’ en ‘een herstelplan voor Nederland’. Zo’n herstelplan zou volgens premier Mark Rutte al voor de formele kabinetsvorming tot stand kunnen komen, in overleg met de nieuwe Tweede Kamer. Als honderd parlementariërs het ermee eens zijn, is er volgens Rutte politieke dekking genoeg, en kunnen we snel van start.

Hoeveel geld moet er in zo’n plan worden gestoken? Als je het op z’n Bidens wil aanpakken: minstens genoeg om de hele achteruitgang van de economie tijdens de coronacrisis op te vangen. Eind 2019 bedroeg het kwartaal-bbp van Nederland bijna €190 miljard. Dat is het bedrag dat we in drie maanden bij elkaar produceerden en verdienden. Een jaar later was dat bbp op kwartaalbasis gedaald naar €184 miljard. Een gat van €6 miljard, dus.

Maar zonder corona was de economie in 2020 natuurlijk doorgegroeid. De verwachting was een groei van 1,5%. Tel dat erbij op en we waren eind 2020 €8,6 miljard euro slechter af. Dat is per kwartaal, dus op jaarbasis gaat het om zo’n €34 miljard. Dat is ongeveer het Wopke-Wiebes-groeifonds. Als we dat naar voren halen en in één jaar in de economie pompen, zijn we weer terug bij af!

Of beter nog: doe slechts de helft en deel dat uit onder consumenten. Want de krimp in 2020 kwam voor pakweg de helft door lagere consumptie. De andere helft was lagere export. Daar helpt binnenlandse stimulering natuurlijk niet voor.


Blijft de vraag wat we met dit soort stimulering precies bereiken. Willen we echt zo snel mogelijk terug naar de economie van eind 2019? DNB-president Klaas Knot gaf die economie toen een negen, maar onderhuids waren er toch grote problemen. Vooral op de arbeidsmarkt, waar bedrijven nauwelijks meer aan vakmensen konden komen. Op dit moment ligt het aantal werkenden slechts zo’n 120.000 lager dan in die overspannen situatie. Dat komt mede door de NOW-regelingen. Maar ook doordat de arbeidskrapte structureel is.

Snelle en uitbundige stimulering van de Nederlandse economie smoort daardoor al snel in schaarste op de arbeidsmarkt. Gebruik de miljarden liever om dat structurele probleem aan te pakken, via opleidingen, investeringen in nieuwe technologie en een langere gemiddelde werkweek. Dat lijkt mij een betere besteding dan wild geld in de economie pompen. Maar dan denk ik vast weer te Europees.

(FD)

Verboden te stemmen

Weer mogen ze niet stemmen. De 400.000 Nederlanders van 16 en 17 jaar mogen werken en een arbeidscontract tekenen. Ze mogen een grote tattoo op hun lichaam laten zetten, zonder instemming van pa of ma. De wat serieuzere 16-plusser mag een eigen bedrijf starten. En zelf grote medische beslissingen nemen.

Vrijen met een leeftijdsgenoot vindt de wetgever ook prima; mits vrijwillig, uiteraard. En met een certificaat mag je vanaf 16 jaar met een tien ton zware tractor de openbare weg op. Je mag een studie kiezen, een testament opstellen, belastingen en premies betalen, en als je een fout maakt kun je als volwassene berecht worden.

Maar stemmen? Nee, dat mag je niet. De wetgever vindt 16- en 17-jarigen ongeschikt om een mening te hebben over de toekomst van hun eigen land. Laat staan dat ze in staat zijn om partijen te vergelijken en een keuze te maken. Voorzichtige voorstellen om de stemgerechtigde leeftijd iets te verlagen worden steevast afgewezen.

Nee, dan de ouderen. Die mogen allemaal stemmen. Ook als ze niet eens de ene envelop in de andere kunnen schuiven. Geen probleem hoor, alle stemmen tellen toch! Behalve als je jong bent.

(FD)

Nieuw Links

De partijen schoven naar links, maar de kiezer schoof niet mee. Dus won het midden en verloor links. Wat moeten de drie traditionele linkse partijen nu doen?

Een bedrijfseconoom zou het wel weten. In een krimpende markt moet je fuseren. Iemand koopt alle margarinefabrieken van de concurrenten op. Een ander veegt de kolencentrales in een nieuwe bv.

Nuttig, maar ook een verliesstrategie.

Het alternatief: ga specialiseren en verover nieuwe markten. Net zoals Philips de lampen weg deed en een health-tech-bedrijf werd. Hoe zou dat er uit zien op links?

SP wordt VP: de Vakbondspartij. Een conservatief-linkse partij die opkomt op voor de rechten van de insiders op de arbeidsmarkt en vecht voor behoud van welvaartsstaat en pensioen.

De Partij van de Arbeid vormt zich om tot de Partij voor de Werkenden. Links-progressief zonder dogma’s, strijdend voor een inclusieve arbeidsmarkt. De partij voor werknemers en zzp’ers, jong en oud, Nederlander en arbeidsmigrant.

GroenLinks, ten slotte, wordt gewoon Groen. De klimaatpartij. Milieu gaat voor alles, zelfs voor inkomensverdeling en kansengelijkheid. Ook ecomodernisten zijn welkom bij Groen, en zelfs kernenergie is geen taboe.

(FD)

Week 10: Europa best belangrijk, meer bizarre plannen en mag onhoog van de ECB?

Meer EU

Soms, heel soms, wordt er tijdens de verkiezingsdebatten even gepraat over de EU. Maar veel verder dan ‘meer’ of ‘minder’ komt de discussie niet. Dat ondermijnt de democratie.

Want deze verkiezingen bepalen welk kabinet er straks komt. Ministers van dat kabinet sturen we naar de Europese Raad. Wie de EU democratischer wil maken, moet zorgen dat de kiezer nu al weet wat die ministers straks gaan doen.

Daarom moeten we nu discussiëren over de onderwerpen die straks in Brussel op tafel liggen. Over het Europese klimaatbeleid. Over de handel in CO2-rechten, de Green Deal en een CO2-grensbelasting. We moeten praten over handelsbeleid: over onze positie ten opzichte van de VS van Biden, het VK van Johnson en het China van Xi.

Hoe denken de partijen over het aanpakken van big tech, over privacy en over cyberveiligheid? Wanneer gaan de begrotingsregels weer bijten? Moet er een EU-industriebeleid komen? Hoe maken we de Europese landbouw duurzaam? Alle grote vraagstukken van deze tijd vergen een Europese oplossing. Zolang het daar niet over gaat, blijft deze verkiezingscampagne een flauwe grap.

(FD)

Eigen risico WW

Staan er dan geen goede plannen in de CPB-doorrekening van de programma’s? Er waren lezers die mijn overzicht vorige week van de meest bizarre ideetjes maar flauw vonden. Ja, er staan ook goede plannen in. Maar ik ga hier toch nog een bizar plan bespreken, waar ik vorige week overheen las. Nee, dan heb ik het niet over DENK die de gaskraan in Groningen weer wil opendraaien.

Dat is ook behoorlijk bizar. Maar nog niet zo maf als wat PvdA en GroenLinks willen doen met de WW. Deze partijen stellen voor om een eigen risico voor werkgevers in te voeren. Het eerste halve (GroenLinks) of hele (PvdA) jaar dat iemand werkloos is, moet de uitkering worden opgehoest door de oude werkgever. Dat komt dan boven op de transitievergoeding.

Ongetwijfeld zullen werkgevers op zoek gaan naar mogelijkheden op de private verzekeringsmarkt om dit nieuwe risico af te dekken. Zo wordt de WW feitelijk deels geprivatiseerd. Wie het nut daarvan ziet, mag het zeggen.

GroenLinks en PvdA vinden het zelf ook wel bizar. Daarom staat het voorstel niet in hun verkiezingsprogramma, maar alleen in de kleine lettertjes van de doorrekening.

(FD)

Mag de rente stijgen

Nee, dat mag niet. De ECB staat het niet toe. Nu de rentes op de schuld van eurolanden van ‘absurd laag’ heel voorzichtig lijken op te krabbelen richting ‘extreem laag’, treedt de centrale bank direct op. Het opkoopprogramma wordt ‘significant versneld’, zo kondigde president Christine Lagarde donderdag aan.

Er was al wat onrust ontstaan op de financiële markten. De rente was nog maar extreem laag, en leek iets minder absurd. Waarom greep de ECB niet meteen in? Zo konden de beurzen hun recordstanden toch niet volhouden, laat staan verbeteren? Lagarde legde het deemoedig uit: we wilden even wachten tot de officiële vergadering van donderdag. Ze zei er nog net geen sorry bij.

Ik begrijp er al een tijd niets meer van. De industrie groeit, wereldhandel bloeit, we hebben vaccins, overheden smijten met geld en het economisch herstel gaat sneller dan gedacht. Precies wat de ECB wil. Kapitaalmarkten vertalen dit voorzichtige optimisme in een iets minder absurd lage rente.

Feest in Frankfurt, zou je zeggen. Maar nee, absurd lage rente is een dogma geworden, elke stijging wordt door de ECB direct de kop ingedrukt.

(FD)

journalist en econoom