Stop het gemopper, ondernemers die nu steun aanvragen zijn niet onverstandig geweest

De lockdown kent verschillende emotionele fasen. Eerst was er angst, daarna kwam apathie, toen berusting. Inmiddels zitten we in de volgende fase: de mopperfase. Alles had beter gemoeten. Het gaat te langzaam. Dit is toch niet vol te houden? En natuurlijk: waarom moet dit allemaal zoveel geld kosten?

In die laatste categorie scoorde ik recent twee artikelen in deze krant. Allereerst was er het opiniestuk van de Utrechtse hoogleraar Erik Stam. Hij stelt dat de crisis bewijst dat Nederlanders veel te weinig spaarpotjes hebben. ‘Als iedereen, werkenden en bedrijven, meer aan financiële weerbaarheid had gedaan, dan hadden we nu geen honderdduizenden aanvragen gehad voor de NOW- en de Tozo-regeling.’ Zzp’ers krijgen nog een extra sneer na: ‘Voor zelfstandigen is de les dat in plaats van twee keer op wintersport te gaan, beter een voldoende financiële buffer kan worden opgebouwd.’

Stam kreeg bijval van onze eigen Ed Groot, die mijmert over dat we vroeger allemaal zo spaarzaam waren, terwijl bedrijven nu al ‘na enkele weken gemiste omzet aan de staatsruif hangen’.

Ik schoot er pardoes van in mijn eigen mopperfase. Want hoe komen de heren hierbij? Het gebruik van NOW en Tozo bewijst allerminst dat we te weinig buffers hebben. Beide regelingen houden expliciet juist géén rekening met bestaande buffers. NOW is voor bedrijven met grote omzetdaling. Zij krijgen naar rato van die daling een deel van de loonkosten vergoed.

Dit geldt voor zowel liquide als illiquide bedrijven. Nergens wordt gesproken van ‘eerst je eigen buffers opmaken’. Dat is volkomen logisch, want NOW dient om ontslag op bedrijfseconomische gronden (omzetdaling) te voorkomen en ook bij zo’n ontslagaanvraag wordt ook niet gekeken naar liquiditeit. Aan het gebruik van NOW kun je dus niet aflezen of er te weinig buffers zijn.

Hetzelfde geldt voor Tozo, de bijstandsregeling voor zelfstandigen. Die regeling is juist bedacht om aan de standaardvermogenstoets te ontkomen. Zelfstandigen hoeven niet hun pensioenpotje aan te spreken of hun auto te verkopen. Ze mogen liquide de crisis in en er ook liquide uitkomen. Zzp’ers met buffers komen ook gewoon in aanmerking voor Tozo.

Dan het verwijt dat ondernemers te weinig sparen; ook dat heeft volgens mij geen grond. De afgelopen twintig jaar verbaasden economen zich er juist over dat bedrijven zo weinig investeren en zoveel cash op de balans hielden.

De Nederlandsche Bank (DNB) deed vorig jaar onderzoek naar dit spaaroverschot. Uit de cijfers blijkt dat vooral het mkb flink heeft gespaard. Er wordt een beetje geïnvesteerd — de kapitaalgoederenvoorraad groeit nog wel — maar in ieder jaar sinds het begin van deze eeuw spaarden mkb’ers gezamenlijk meer dan ze leenden. Daardoor liepen de buffers flink op. Als percentage van het bbp was er sprake van een bijna verdubbeling van de liquide middelen.

Samen met het grootbedrijf is het mkb de afgelopen jaren goed geweest voor maar liefst 80% van het gehele Nederlandse spaaroverschot, schrijft DNB. De onderzoekers komen zelfs met beleidsadvies over we hoe we deze buffers kunnen afremmen.

En zzp’ers? Dat zijn toch wel kortzichtige opportunisten die liever twee keer gaan skiën dan netjes sparen? De cijfers vertellen weer een heel ander verhaal. De mediane zzp’er heeft meer financieel vermogen dan een werknemer en ook flink meer geld in onroerend goed en bedrijfsvermogen. De solvabiliteit van de gemiddelde zzp’er ligt hoger dan die van mkb en het grootbedrijf en is de afgelopen jaren sneller toegenomen. Maar liefst 40% van de zzp’ers kan het zonder inkomen zelfs meer dan een jaar uithouden.

Er zijn natuurlijk ook zzp’ers die het hoofd maar net boven water hielden en geen ruimte hadden om te sparen. Eén op de vijf zelfstandig ondernemers heeft nog geen drie maanden buffer. Uiteraard zijn dat juist niet de zzp’ers die twee keer op wintersport gaan.

Resumerend: NOW en Tozo zeggen expres niets over de buffers, mkb-ondernemers spaarden eerder te veel dan te weinig en skiënde zzp’ers hebben hun zaakjes keurig voor elkaar. We sluiten de mopperfase af en zetten de volgende stap in de emotionele lockdown-verwerking!

FD